ਕੋਲਹੂ ਦਾ ਬੈਲ-ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਕਾਨਪੁਰ

ਅੱਜਕਲ ਦੀ ਨਵੀ ਜੇਨਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪਤਾ  ਨਹੀ ਹੋਣਾਂ , ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਲ ਕਡ੍ਹਣ ਲਈ ਬੈਲ ਵਾਲੇ ਕੋਲਹੂ ਦਾ  ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੂੰਦਾ ਸੀ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲਹੂਆਂ ਵਿਚ ਬੈਲ ਨੂੰ ਜੋਤਿਆ  ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਲਈ ਅਪਣੀ ਗੱਲ ਕਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ   ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਸ ਦਿਆ ਕਿ ਕੋਲਹੂ ਕੀ ਹੂੰਦਾ ਹੈ ? ਕੋਲਹੂ ਵਿਚ ਇਕ ਖੁਰਲੀ ਜਹੀ ਹੂੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਾਰੀ ਘੋਟਣਾਂ  ਲੱਗਾ ਹੂੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਘੋਟਣੇ ਨਾਲ ਇਕ ਬੈਲ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਲ ਉਸ ਖੁਰਲੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਘੋਟਣਾਂ ਖੁਰਲੀ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੁਰਲੀ ਵਿਚ ਸਰਯੋਂ , ਆਦਿਕ ਚੀਜਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਸ ਜਾਣ ਕਾਰਣ  ੳਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਲ , ਹੇਠਾਂ ਬਣੀ ਪਨਾਲੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਂਉਦਾ ਹੈ । ਅੱਜ ਕਲ ਇਹ ਕੰਮ ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏਕਸਪੇਲਰ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਇਥੇ ਕੋਲਹੂ ਬਾਰੇ ਦਸਣਾਂ ਨਹੀ ਬਲਕਿ ਉਸਦੇ ਬੈਲ ਬਾਰੇ ਗਲ ਕਰਨਾਂ ਹੈ। ਕੋਲਹੂ ਦਾ ਬੈਲ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਸ ਖੁਰਲੀ ਦੇ ਆਲੇ  ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਂਉਦਾ  ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਾਰੀ  ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ  ਪਤਾ ਨਹੀ ਲਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਇਕੋ ਖੁਰਲੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੂੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਕਿ  ਉਸਨੂੰ  ਮੂਰਖ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਮੜੇ ਦਾ ਇਕ ਚਸ਼ਮਾ ਜਿਹਾ ਪਾ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ  ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਇਕ ਮੋਟਾ ਕਪੜਾ ਬਨ੍ਹ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾਂ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਹ ਇਕੋ ਖੁਰਲੀ ਦੇ ਹੀ ਚੱਕਰ ਕੱਟੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬੇਵਾਕਿਫ ਬੈਲ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਬਣ ਗਈ “ਕੋਲਹੂ ਦਾ ਬੈਲ” । ਉਹ ਮਨੁਖ ਜੋ ਇਸ ਬੇਸਮਝ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਮਝੇ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਗੈਰ ਜਾਂਣੇ ਚੱਕਰ ਕਟੀ ਜਾਵੇ ,ਭਾਵ ਉਹੀ ਕਮ  ਵਾਰ ਵਾਰ  ਕਰੀ ਜਾਏ, ਜਿਸਦਾ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾਂ ਹੋਵੇ  , ਉਸ ਨੂੰ “ਕੋਲਹੂ ਦਾ ਬੈਲ” ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਲੋ ਅਾਉਦੇ ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਮੁੱਦੇ  ਤੇ।

ਮੈਂ ਵੀ ਅਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕੋਲਹੂ ਦੇ ਇਸ ਬੈਲ ਵਾਂਗ ਅਜਾਂਈ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ।  ਅਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਈਂ ਵਰ੍ਹੈ ਉਸ “ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਹੀ   ਬੇਨਤੀ ” ਚੋਪਈ  ਨੂੰ , ਅਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਮਝ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ ।  “ਕੋਲਹੂ ਦਾ ਉਹ ਬੈਲ” ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਜਿਸਨੇ ਕਦੀ ਵੀ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਾਂ ਕੀਤੀ  ਕਿ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹ ਕੀ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ? ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ ? ਇਹ ਕਿਥੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ?  ਇਹ ਕਿਥੇ ਲਿੱਖੀ ਹੈ ? ਇਸ ਵਿਚ ਕਸੂਰ ਮੇਰਾ ਨਹੀ , ਕਸੂਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ  ,  ਉਸ  ਕੋਲਹੂ ਦੇ  ਬੈਲ  ਵਾਂਗ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ  ਇਕ ” ਅੰਧੀ ਸ਼ਰਧਾਂ ਦਾ ਚਸ਼ਮਾਂ” ਬਨ੍ਹ ਦਿਤਾ ਹੋਇਆ  ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ , ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਇਹ ਬਾਣੀ ਰੋਜ ਨਿਤਨੇਮ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨੀ ਹੈ । ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਦੋ ਤਖਤ ਆਪ ਹੀ ਨਹੀ ਮਣਦੇ, ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਨੂੰ  “ਪੰਥ ਪ੍ਰਵਾਣਿਤ” ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਹਿਆ ਗਿਆ  ਕਿ, ” ਇਹ ਸਾਡਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹੈ।  ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਂ ਮਣਿਆਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਸਿੱਖ ਹੀ ਨਹੀ ਰਹਿਣਾਂ । ”  ਭਲਾ ਉਹ ਕੇੜ੍ਹਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ , ਜਿਸਦੇ ਬਨਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਸ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੀ ਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ?   ਇਸ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਆਪ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਂ ਕੇ ਭੁਲਾ ਬੈਠੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਵਕਤ ਵਕਤ ਨਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ  ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਣੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਵੀ ਇਹ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਆਏ ਸਨ , ਮੇਰੀ ਕੀ ਔਕਾਤ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ  ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਲੱਗੇ ਉਸ ਹੁਕਮ ਰੂਪੀ ਚਸ਼ਮੇ ਨੂੰ  ਹਟਾ ਕੇ ਜਰਾ ਵੇਖ ਹੀ ਲਵਾਂ ਕਿ,   ਮੈਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ,  ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ ?  ਮੈਂਨੂੰ ਤਾਂ ਇਸ ਰਚਨਾਂ ਦੇ ਉਪਰ  “ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 10” ਲਿਖਿਆ ਹੀ ਨਜਰ ਆਂਉਦਾ ਰਿਹਾ। ਘਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੁਖ ਰੋਗ ਹੂੰਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਹੀ ਇਸ ਚੌਪਈ ਦਾ ਕਈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਠ ਕਰਦੀ  । ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਤਾ ਉਥੇ ਕੀਰਤਨੀ ਜੱਥਿਆਂ ਨੂੰ  ਢੋਲਕੀਆਂ ਚਿਮਟੇ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖਦਾ। ਮੈਂ ਭਲਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤਾ ਕਿਉ ਸੋਚਦਾ ?  ਮੈਂ  ਵੀ “ਕੋਲਹੂ ਦਾ ਬੈਲ” ਬਣ ਕੇ ਇਸ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ , ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵੇਖਾ ਵੇਖੀ , ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਮਨ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ।

ਇਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅਪਾਰ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਚਸ਼ਮਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੱਟਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਰਚਨਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਮਗਰ  ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ “ਕੋਲਹੂ ਦੇ ਬੈਲ” ਵਾਂਗ ਘੁਮਦਾ  ਰਿਹਾ,  ਰੱਟਦਾ ਰਿਹਾ ਉਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ “ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ” ਹੈ ਹੀ ਨਹੀ। ਨਿਤਨੇਮ ਦੇ ਗੁਟਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸਤੇ “ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 10” ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆ ਨੂੰ  ਮੂਰਖ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਜਦੋਂ ਗੁਟਕਿਆ ਵਿਚ ਛੱਪੀ ਇਸ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ “ਸੋ ਦਰੁ” ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਰਲਗਡ ਹੋਇਆਂ ਇਸ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ  ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਉਸ ਰਚਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇਸ ਰਚਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਥਲੋਂ ਜਮੀਨ ਨਿਕਲ ਗਈ , ਕਿ ਉਥੇ ਤਾਂ “ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 10” ਲਿਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਤਾਂ “ਕਵੀ ਦੀ ਉਚਾਰੀ ਚੌਪਈ” (ਕਬਿਉ ਬਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ) ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋ ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਨਣਾਂ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਇਸ ਰਚਨਾਂ ਵਿਚ, ਜਗਮਾਤਾ , ਸ਼੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ, ਖੜਗਕੇਤੁ ਅਤੇ ਮਹਾਕਾਲ ਕੌਣ ਹਨ ? ਤਾਂ ਮੈ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਸ੍ਰੋਤ “ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਾਖਿਯਾਨ” (ਜੋ ਅੱਤ ਦੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਰਚਨਾਂ ਹੈ ) ਦੇ ਚਰਿਤ੍ ਨੰਬਰ 404,  ਪੰਨਾਂ  ਨੰਬਰ 1388 ਨੂੰ ਖੋਲ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਨਹਤਾਂ ਪਾਏ ਬਿਣਾਂ ਨਾਂ ਰਹਿ ਸਕਿਆ ਕਿ, “ਹੈ ਮੂਰਖਾ !  ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਖੜਗਕੇਤੁ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ , ਮਹਾਕਾਲ ਅਤੇ ਜਗਮਾਤਾ ਕੌਣ ਹਨ ? ਬਸ ਰਟਦਾ ਹੀ ਰਹਿਆ ।”  ਜਦੋ ਇਸ ਪੂਰੀ ਚੌਪਈ , ਜੋ ਕੁਲ 29 ਪੰਨਿਆ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾਂ ਨੰਬਰ 1359 ਤੋਂ “ਸਬੁਧਿ ਬਾਚ”॥ ਚੋਪਈ॥  ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੂੰਦੀ ਹੈ , ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੁਲ 405 ਪੌੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ  ਪੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਅਸਿਕੇਤੁ , ਸ਼੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ ਅਤੇ ਖੜਗਕੇਤੁ ਦੇਵਤੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਯੁਧ ਕਰਦੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਸ਼, ਸਿੱਖ ਅਕਾਲਪੁਰਖ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ਬਦ ਕਹੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ । 29 ਵਿਚੋਂ  27 ਪੰਨੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜਦਿਆਂ ਮਰਦਿਆਂ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਏ।

ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਇਕੋ ਇਕ ਸ਼ਬਦ  ਗੁਰੂ , ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ “ੴ”  ਦੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬਕ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਕਾਲਪੁਰਖ ਸਮਝ ਕੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਗੇ ਤਰਲੇ ਪਾਉਦਾ ਰਿਹਾ। “ਖੜਗਕੇਤੁ ਮੈਂ ਸਰਣ ਤਿਹਾਰੀ…….”  ਸ਼੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ ਜਿਉ ਕਰੀਉ ਰੱਛਾ……” , ਮਹਾਕਾਲ ਰਖਵਾਰ ਹਮਾਰੋ…….” ਆਦਿਕ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਗੇ ਕੋਲਹੂ ਦੇ ਬੈਲ ਵਾਲਾ ਉਹ ਚਮੜੇ ਦਾ ਚਸ਼ਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀ ਸੀ ਬਨ੍ਹ ਦਿਤਾ ਗਿਆ , ਬਲਕਿ ਗੁਟਕਿਆ ਵਿਚ ਇਸ ਰਚਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੌੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਜੋ ਮੂਲ ਸ੍ਰੋਤ ਵਿਚ 377.378,379….405  ਆਦਿਕ ਹਨ  ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ 1,2,3,..29. ਆਦਿਕ ਕਰ ਦਿਤੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂਕਿ ਮੈ ਕੋਲਹੂ ਦੇ ਬੈਲ ਵਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੌੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਚੱਕਰ ਮਾਰੀ ਜਾਵਾਂ। ਇਹ ਸਮਝ ਹੀ ਨਾਂ ਸਕਾਂ ਕਿ ਪੌੜ੍ਹੀ ਨੰਬਰ 377 ਦੇ ਉਪਰ ਪਿਛਲੀਆਂ 376, 375, ਤੇ 374 ਆਦਿਕ   ਪੌੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ?

ਮੇਰੇ ਵੀਰੋ ! ਮੈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਅਪਣੇ ਉਸ ਇਕ ਨਿਰੰਕਾਰ ਕਰਤਾਰ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਗਲਤੀ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਉਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦੇਵੀ , ਕਿਉਕਿ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ  ਪਾਵਨ ਬਚਨਾਂ ,   “ਪਹਿਲਾ ਵਸਤੁ ਸਿਞਾਣਿ ਕੈ ਤਾਂ ਕੀਚੈ ਵਾਪਾਰੁ ॥”  ਨੂੰ ਭੁਲ ਬੈਠਾ ਸੀ । ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕੋਲਹੂ ਦਾ ਉਹ ਬੈਲ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਜਿਸਨੇ ਅਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਅੰਧੇ ਚਸ਼ਮੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਦੀ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਂ ਹਿਮੱਤ ਹੀ ਨਾਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ , ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ  ਇਜਾਜਤ ਮੇਰਾ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਮੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀ ?

ਇਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਮਿਤੱਰ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਉਹ  ਕਹਿਣ ਲਗੇ,  ” ਵੀਰ ਜੀ ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਅਪਣੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਨਹੀ ਜੋੜਦੇ , ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੁਰਮਤਿ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਨੇ । ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਵੇਖੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 5 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਦਰੱਸੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਕੰਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਹ ਕੁਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।”

ਦਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਆ, “ਵੀਰ ਜੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਗਲ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਸਹਿਮਤਿ ਨਹੀ ਹਾਂ । ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਜਦੋਂ ਮਦਰੱਸੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੂੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਉਹ ਕੁਰਾਨ ਦੇ “ਇਕ ਅੱਲਾਹ” ਦੇ ਸਬਕ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਤੇ ਹੀ ਅਮਲ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਲੇਕਿਨ ਸਾਡਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਰੂਪ ਮਣਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ  ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ )  । ਉਹ ਹੀ , ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੂਕਮ  ਸੁਣਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕੇ ਤੁਸਾਂ ਅੱਜ ਤੋਂ
” ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ” ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ  ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਦੇ ਇਲਾਹੀ ਹੁਕਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ “ਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ॥” ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣਾਂ ਹੈ । ਤੁਸੀ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥  ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਸਿਕੇਤੁ , ਖੜਗਕੇਤੁ ਅਤੇ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਹੈ । ਅਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦੇ “ਆਨੰਦ ਸਾਹਿਬ” ਦੀ ਥਾਵੇ “ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਵਾਚੀ ਬੇਨਤੀ (ਕਬਿਉ ਬਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ॥) ਪੜ੍ਹਨੀ ਹੈ ।

ਮੇਰੇ ਵੀਰਾ ! ਅਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ । ਉਸ  ਦੇ ਨਿਤਨੇਮ ਵਿਚ ਤਿਨ ਬਾਣੀਆਂ ਸ਼ਯਾਮ ਕਵੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕੂੜ ਪੋਥੇ ਵਿਚੋ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ । ਸਿਰਫ ਦੋ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਦੇ ਕੇ , ਪਹਿਲੇ  ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ  ਵਰਗੇ ਸੰਪੂਰਣ ਗੁਰੂ ਨੂੰ,  ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਿਚ “ਅਧੂਰਾ” ਸਾਬਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਹ ਕੱਚੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰੱਟ ਰੱਟ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉ ਕਿ ਉਸਨੂੰ  ਨੂੰ ਇਹ ਹੁਕਮ ਹੂੰਦਾ  ਹੈ ਕਿ, ” ਇਹ ਬਾਣੀਆਂ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆ ਹਨ।”  ਉਹ ਬੱਚਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਤਨੇਮ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ  ਬਜੁਰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵੀ ਜੇ ਉਸ ਬਜੁਰਗ ਨੂੰ ਪੁਛ ਲਵੋ ਕਿ ਚੌਪਈ ,  ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ  ਦੇ ਕਿਸ ਪੰਨੇ ਤੇ ਲਿੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀ ਹੂੰਦਾ। ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ? ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਾਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨੇ ਚੌਪਈ ਦਾ ਅਰਥ ਕਦੀ ਦਸਿਆ ਹੈ ?  ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤਕ ਇਹ ਦਸਿਆ ਹੈ  ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ, ਖੜਗਕੇਤੁ , ਮਹਾਕਾਲ ਅਤੇ ਜਗਮਾਤਾ  ਹਿੰਦੂ ਮਤਿ ਦੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ ? ਨਹੀ ਨਾਂ ਦਸਿਆ ? ਨਹੀ ਨਾਂ ਪਤਾ ?  ਪਤਾ ਵੀ ਕਿਥੋਂ ਹੋਵੇਗਾ ! ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤਕ ਇਹ ਦਸਿਆ ਹੀ ਨਹੀ  ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਅਸੀ ਆਪ  ਜਾਨਣ ਦੀ ਕਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਉਸ ਸੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਬਜੁਰਗ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਗਿਆਨੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅੰਬਾਲਾ ਆ ਕੇ ਆਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ , ” ਉਏ  ਭਲਿਆ ! ਇਹ ਤੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨਹੀ , ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੇ। ਇਕ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ ਅਫਗਾਨਾਂ ਕਹਿੰਦੇ  ਹਨ  ਕਿ ਭਲਿਆ ਇਹ ਤਾਂ ਤੂੰ “ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ” ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ  ਹੈ, ਇਸ “ਸੱਚ ਦਾ ਮਾਰਗ” ਨਹੀਂ ।”  ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪੰਥ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਕ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਸ ਬਜੁਰਗ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ , “ਭਲਿਆ , ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਹੇ , ਜੋ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ” ।  ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਨੂੰ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਪੰਥ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਕਰ  ਦਿੰਦੇ ਨੇ। ਉਹ ਬਜੁਰਗ ਵੀ ਅੱਗ ਬਬੂਲਾ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ  ਕਿ , “ਉਏ ਗੁਰੂ ਨਿੰਦਕੋ , ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕਰਦੇ ਹੋ ? ਦਸ ਵਰ੍ਹੇ  ਪਹਿਲਾਂ ਤਕ ਤੁਸੀ ਸਾਰੇ ਕਿੱਥੇ ਸੀ ? ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀ ਸੀ ਪਤਾ ਕਿ ਇਹ ਦਸਮ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨਹੀ ? ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਮਸਕੀਨ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ  ਭਿੰਡਰਵਾਲੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਸਨ।  ਕੀ ਤੁਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋ ਵੀ ਸਿਆਣੇ ਹੋ ਗਏ ?…….. ਆਦਿਕ ”

ਦੱਸੋ ਵੀਰ ਜੀ ! ਭਲਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜੋਗੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਤੁਸੀ ਅਪਣੇ ਬਚਿਆ ਨੂੰ ? ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਧੀ , ਇਹ ਮਰਿਆਦਾ ਬਣਾਂ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ , “ਇਹ  ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਹੈ , ਜਿਸਤੇ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਿੰਤੂ ਨਹੀ ਕਰਣਾਂ” । ਅਸੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਨਹੀ ਦਸਣ ਦੇਣਾਂ ।  ਇਹ ਕਿਥੇ ਲਿਖੀ ਹੈ ?  ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀ ਲਗਣ ਦੇਣਾਂ । ਬਸ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਉ ਤੇ ਮੱਥੇ ਟੇਕੀ ਜਾਉ ।  ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ    “ਕੋਲਹੂ ਦੇ ਬੈਲ” ਵਾਲਾ , ਅੰਧੀ ਸ਼ਰਧਾਂ ਦਾ  ਚਸ਼ਮਾਂ ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਬਨ੍ਹ ਦਿਤਾ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ  ਉਸ ਦੇ ਸੱਠ ਵਰ੍ਹੈ ਦੇ ਬਜੁਰਗ ਬਨਣ ਤਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ  ਨਹੀ ਉਤਰਦਾ। ਬਸ ਉਹ ਇਕ “ਕੋਲਹੂ ਦੇ ਬੈਲ”  ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝੇ ਬੂਝੇ ਬਗੈਰ ਮੇਰੀ  ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਹੀ ਘੁੱਮੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜੋਗੇ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ?

ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਕਾਨਪੁਰ

ALL ARTICLES AND NEWS

Tag Cloud

DHARAM

Meta